Xã hội hóa sự nghiệp giáo dục mầm non là một bài học thành công trong quá trình xây dựng và phát triển hệ thống Giáo dục Mầm non (GDMN) của nước ta. Đây cũng là một tư tưởng giáo dục lớn của Đảng và chủ trương của Nhà nước nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài để giáo dục tạo ra lớp người lao động mới phát triển toàn diện, năng động, sáng tạo để đáp ứng đòi hỏi của nền công nghiệp hóa nước ta vào năm 2020 vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh mà Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII và IX đã nêu ra.

            Những năm qua, xã hội hóa công tác GDMN trở thành trở đã trở thành quan niệm phổ biến và rộng rãi trong toàn xã hội, nhất là những ai làm công tác quản lý trực tiếp giáo dục trẻ thơ. Song trong thực tế, vẫn còn nhiều điều phải bàn để làm sáng tỏ phạm trù khái niệm và cách tiếp cận thực tiễn cho đúng nhằm biến chủ trương này của Đảng và Nhà nước thành hiện thực.

            ở đây, xã hội hóa công tác GDMN cần được hiểu theo hai nghĩa:

            1. Giáo dục là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước tổ chức quản lý, mọi người, mọi nhà, mọi tổ chức xã hội đều phải chăm sóc, giáo dục trẻ em. Có thế thì trẻ em hôm nay mới trở thành người lao động xây dựng và bảo vệ tổ quốc mai sau. Vì vậy phải huy động mọi nguồn lực của xã hội để làm công tác GDMN (nhân lực, vật lực, trí lực và tài lực...).

            2. Trẻ em không chỉ được quyền nhận sự chăm sóc, giáo dục của toàn xã hội mà còn phải biến sự chăm sóc giáo dục của toàn xã hội thành chất lượng giáo dục của chính mình, phải có nghĩa vụ đối với xã hội mà trước hết là đối với mình để trở thành con ngoan, trò giỏi; có như thế sau này mới trở thành người công dân tốt của đất nước.

            Đây là hai mặt của một vấn đề, vừa có tính nhân văn sâu sắc vừa có ý nghĩa giáo dục to lớn khi quan niệm về xã hội hóa công tác GDMN.

            Thực tế cho thấy, xã hội hóa sự nghiệp giáo dục được đặt ra cho mọi độ tuổi, mọi bậc học (cả trẻ em và người lớn) nhưng đối với trẻ em tuổi mầm non (dưới 6 tuổi) thì việc xã hội hóa như đã hiểu trên đây phải được coi là triệt để nhất (cao hơn học sinh phổ thông và người lớn). Lý do là:

            1. Trẻ thơ như cây non, tự nó khó bảo vệ được mình nếu không có sự chăm sóc và bảo vệ của người lớn và toàn xã hội.

            2. Sự phát triển của trẻ em trong độ tuổi này rất đặc biệt, gia tốc tăng trưởng vô cùng lớn và đặt tiền đề cho sự phát triển toàn diện nhân cách sau này của mỗi người. Mọi sự khởi đầu lệch lạc về nhân cách trong độ tuổi này sẽ phải sửa lại vô cùng khó khăn ở lứa tuổi tiếp theo. Vì thế đòi hỏi mọi người, nhất là các bậc cha mẹ, các cô giáo, các cơ sở giáo dục và nói chung là toàn xã hội không được “thả nổi trẻ em” mà phải nhận trách nhiệm giáo dục trẻ thơ từ những bước đi ban đầu trong việc giáo dục từ sức khỏe đến trí tuệ và gây dựng nhân cách thật đúng đắn. Bằng cuộc thực nghiệm công phu suốt 20 năm nhằm giáo dục lại nhân cách cho trẻ em vị thành niên mà A.X.Macarencô, nhà giáo dục Xô viết vĩ đại đã đi đến kết luận là: Những gì không có được ở trẻ em trước 5 tuổi thì sau này khó mà có được. Nếu mầm mống nhân cách lệch lạc ở ở độ tuổi này hình thành thì sau này sửa lại nhân cách vô cùng khó khăn. Trong khi chơi trẻ bộc lộ một trái tim băng giá thì sau này trẻ sẽ trở thành một con người ti tiện và trong khi chơi trẻ thể hiện tính cách thế nào thì hầu như sau này sẽ thành tính cách như thế khi trở thành người lớn...

            Nhiều công trình nghiên cứu giáo dục trẻ em tuổi mầm non đã chứng minh rằng, sự hình thành cơ sở đầu tiên cho sự phát triển trí tuệ của con người đã được đặt ra ở độ tuổi này và nó có vị trí đặc biệt quan trọng: 50% của sự phát triển trí tuệ sau này của mỗi người đạt được ở độ tuổi từ lọt lòng đến 4 tuổi; đạt tiếp 30% từ 4 đến 8 tuổi và tiếp tục hoàn thiện đến tuổi trưởng thành nhưng tốc độ sẽ chậm dần sau tuổi 18. (Theo TS. Phạm Mai Chi - Thông tin khoa học giáo dục số 20/1990 tr.7).

            Vì thế chúng ta không được bỏ lỡ thời cơ phát triển của trẻ và đòi hỏi từ gia đình đến nhà trường và toàn xã hội phải giúp trẻ phát triển những mầm mống ban đầu của nhân cách toàn diện một cách đúng đắn ở các giai đoạn lứa tuổi tiếp theo.

            Có thể nói rằng xã hội hóa công tác giáo dục là một tư tưởng giáo dục lớn của thời đại. Điều này đã bắt nguồn sâu xa từ truyền thống giáo dục Việt Nam và nhân loại.

            Trong hệ thống tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì xã hội hóa công tác giáo dục là một trong những tư tưởng giáo dục cốt lõi của Người.

            Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì giáo dục trẻ em là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo và Nhà nước tổ chức. Trẻ nhận sự chăm sóc giáo dục của toàn xã hội song phải biến thành chất lượng giáo dục ở trẻ để lúc nhỏ thì thành con ngoan, trò giỏi rồi lớn lên thành công dân tốt của quốc gia. Đây chính là nội hàm của tư tưởng xã hội hóa sự nghiệp giáo dục như đã phân tích ở trên. Thật vậy, điểm qua lịch sử hình thành tư tưởng này của Chủ tịch Hồ Chí Minh ta thấy:

            1. Từ những tác phẩm lý luận đầu tay của Người, điển hình là tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp xuất bản ở Paris năm 1925, Người đã vạch trần tội ác của chủ nghĩa thực dân trong việc bóc lột trẻ em, tước bỏ mọi quyền của trẻ em mà thay vào đó là dùng chính sách ngu dân để bóc lột và cai trị người bản xứ. Người viết “...lúc ấy cứ 1000 làng thì có đến 1500 đại lý bán rượu và thuốc phiện. Nhưng cũng trong số 1000 làng đó lại chỉ có vẻn vẹn 10 trường học”.

            2. Theo cương lĩnh Đảng và chính sách của Mặt trận Việt Minh do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi thảo thì giáo dục trẻ em là trách nhiệm của toàn xã hội. “...Trẻ em bố mẹ khỏi lo / Dạy nuôi, chính phủ giúp cho đủ đầy”.

            3. Khi nước ta giành được độc lập, trong thư gửi học sinh nhân ngày khai giảng năm học đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (tháng 9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt hy vọng to lớn vào trẻ em: “... Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp được hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn công lao học tập của các em”.

            Người khẳng định rằng, giáo dục thế hệ trẻ là trách nhiệm của toàn dân: “...Thiếu niên, nhi đồng là người chủ tương lai của nước nhà, vì vậy chăm sóc và giáo dục tốt các cháu là nhiệm vụ của toàn đảng, toàn dân”.

            4. Bác Hồ luôn căn dặn thiếu niên, nhi đồng rằng trẻ em phải làm mọi việc vừa sức mình đề có ích cho bản thân và xã hội. Trong Thư trung thu (1952) gửi thiếu niên, nhi đồng toàn quốc, Người viết: “...Mong các cháu cố gắng / Thi đua học và hành / Tuổi nhỏ làm việc nhỏ / Tuỳ theo sức của mình / Để tham gia kháng chiến / Để gìn giữ hoà bình / Các cháu hãy xứng đáng / Cháu Bác Hồ Chí Minh”.

            5. Trong Di chúc để lại trước lúc đi xa, Người căn dặn: “...Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và cần thiết”.

            Tư tưởng xã hội hóa công tác GDMN của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước ta hiện nay, ngày càng cần hiểu đúng hơn nội hàm của khái niệm và đưa nó vào cuộc sống.

            Thực tiễn thành công của các điển hình tiên tiến giáo dục mầm non về công tác xã hội hóa giáo dục mầm non đã chứng tỏ rằng, để xã hội hóa công tác GDMN phải quán triệt đầy đủ 2 mặt của một vấn đề, thiên lệch về một mặt nào đều là xa lạ với khái niệm này, ở đây hay đồng nhất xã hội hóa GDMN với việc chỉ là huy động mọi nguồn lực của địa phương để làm công tác GDMN. Nhiều trường mầm non và nhiều cô giáo đã biết lấy chất lượng và hiệu quả chăm sóc - giáo dục trẻ thơ của nhà trường để làm căn cứ thực tiễn mà thuyết phục và huy động lãnh đạo địa phương, các ban ngành và phụ huynh làm công tác phát triển sự nghiệp GDMN ở địa phương nhân họp mặt truyền thống vào những ngày lễ hội ở trường mầm non. Cách làm này thật “khôn ngoan” vì trẻ thơ là con em nhân dân chứ đâu phải là trẻ riêng của cô giáo, của trường mầm non. Muốn có được chất lượng chăm sóc - giáo dục như đông đảo mọi người dự lễ hội được chứng kiến thì ngoài nhân tố trường mầm non ra còn nhiều yếu tố khác như sự lãnh đạo trực tiếp, có hiệu quả của Đảng và chính quyền xã (phường); là sự đầu tư cơ sở vật chất cần thiết của địa phương; là sự đóng góp của toàn dân vào việc chăm sóc, giáo dục trẻ.v.v...

            Thực tiễn GDMN và những công trình NCKH trong những năm gần đây đã làm sáng tỏ những vấn đề cốt lõi nhất về xã hội hóa công tác GDMN như đã trình bày trên. Để xã hội hóa công tác GDMN tiến triển tốt thì các cơ quan và mọi người phải:

            1. Cần nhận thức đầy đủ và đúng đắn về khái niệm Xã hội hóa công tác giáo dục mầm non.

            2. Đây không chỉ là một tư tưởng giáo dục, một xu thế giáo dục của thời đại mà còn là phương thức để phát triển giáo dục ở mọi nền kinh tế - xã hội khác nhau.

            3. Xã hội hóa công tác GDMN phải được đặt ra triệt để nhất so với các bậc học khác (phổ thông, đại học và giáo dục người lớn).

          Xã hội hóa sự nghiệp giáo dục mầm non là một bài học thành công trong quá trình xây dựng và phát triển hệ thống Giáo dục Mầm non (GDMN) của nước ta. Đây cũng là một tư tưởng giáo dục lớn của Đảng và chủ trương của Nhà nước nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài để giáo dục tạo ra lớp người lao động mới phát triển toàn diện, năng động, sáng tạo để đáp ứng đòi hỏi của nền công nghiệp hóa nước ta vào năm 2020 vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh mà Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII và IX đã nêu ra.

            Những năm qua, xã hội hóa công tác GDMN trở thành trở đã trở thành quan niệm phổ biến và rộng rãi trong toàn xã hội, nhất là những ai làm công tác quản lý trực tiếp giáo dục trẻ thơ. Song trong thực tế, vẫn còn nhiều điều phải bàn để làm sáng tỏ phạm trù khái niệm và cách tiếp cận thực tiễn cho đúng nhằm biến chủ trương này của Đảng và Nhà nước thành hiện thực.

            ở đây, xã hội hóa công tác GDMN cần được hiểu theo hai nghĩa:

            1. Giáo dục là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước tổ chức quản lý, mọi người, mọi nhà, mọi tổ chức xã hội đều phải chăm sóc, giáo dục trẻ em. Có thế thì trẻ em hôm nay mới trở thành người lao động xây dựng và bảo vệ tổ quốc mai sau. Vì vậy phải huy động mọi nguồn lực của xã hội để làm công tác GDMN (nhân lực, vật lực, trí lực và tài lực...).

            2. Trẻ em không chỉ được quyền nhận sự chăm sóc, giáo dục của toàn xã hội mà còn phải biến sự chăm sóc giáo dục của toàn xã hội thành chất lượng giáo dục của chính mình, phải có nghĩa vụ đối với xã hội mà trước hết là đối với mình để trở thành con ngoan, trò giỏi; có như thế sau này mới trở thành người công dân tốt của đất nước.

            Đây là hai mặt của một vấn đề, vừa có tính nhân văn sâu sắc vừa có ý nghĩa giáo dục to lớn khi quan niệm về xã hội hóa công tác GDMN.

            Thực tế cho thấy, xã hội hóa sự nghiệp giáo dục được đặt ra cho mọi độ tuổi, mọi bậc học (cả trẻ em và người lớn) nhưng đối với trẻ em tuổi mầm non (dưới 6 tuổi) thì việc xã hội hóa như đã hiểu trên đây phải được coi là triệt để nhất (cao hơn học sinh phổ thông và người lớn). Lý do là:

            1. Trẻ thơ như cây non, tự nó khó bảo vệ được mình nếu không có sự chăm sóc và bảo vệ của người lớn và toàn xã hội.

            2. Sự phát triển của trẻ em trong độ tuổi này rất đặc biệt, gia tốc tăng trưởng vô cùng lớn và đặt tiền đề cho sự phát triển toàn diện nhân cách sau này của mỗi người. Mọi sự khởi đầu lệch lạc về nhân cách trong độ tuổi này sẽ phải sửa lại vô cùng khó khăn ở lứa tuổi tiếp theo. Vì thế đòi hỏi mọi người, nhất là các bậc cha mẹ, các cô giáo, các cơ sở giáo dục và nói chung là toàn xã hội không được “thả nổi trẻ em” mà phải nhận trách nhiệm giáo dục trẻ thơ từ những bước đi ban đầu trong việc giáo dục từ sức khỏe đến trí tuệ và gây dựng nhân cách thật đúng đắn. Bằng cuộc thực nghiệm công phu suốt 20 năm nhằm giáo dục lại nhân cách cho trẻ em vị thành niên mà A.X.Macarencô, nhà giáo dục Xô viết vĩ đại đã đi đến kết luận là: Những gì không có được ở trẻ em trước 5 tuổi thì sau này khó mà có được. Nếu mầm mống nhân cách lệch lạc ở ở độ tuổi này hình thành thì sau này sửa lại nhân cách vô cùng khó khăn. Trong khi chơi trẻ bộc lộ một trái tim băng giá thì sau này trẻ sẽ trở thành một con người ti tiện và trong khi chơi trẻ thể hiện tính cách thế nào thì hầu như sau này sẽ thành tính cách như thế khi trở thành người lớn...

            Nhiều công trình nghiên cứu giáo dục trẻ em tuổi mầm non đã chứng minh rằng, sự hình thành cơ sở đầu tiên cho sự phát triển trí tuệ của con người đã được đặt ra ở độ tuổi này và nó có vị trí đặc biệt quan trọng: 50% của sự phát triển trí tuệ sau này của mỗi người đạt được ở độ tuổi từ lọt lòng đến 4 tuổi; đạt tiếp 30% từ 4 đến 8 tuổi và tiếp tục hoàn thiện đến tuổi trưởng thành nhưng tốc độ sẽ chậm dần sau tuổi 18. (Theo TS. Phạm Mai Chi - Thông tin khoa học giáo dục số 20/1990 tr.7).

            Vì thế chúng ta không được bỏ lỡ thời cơ phát triển của trẻ và đòi hỏi từ gia đình đến nhà trường và toàn xã hội phải giúp trẻ phát triển những mầm mống ban đầu của nhân cách toàn diện một cách đúng đắn ở các giai đoạn lứa tuổi tiếp theo.

            Có thể nói rằng xã hội hóa công tác giáo dục là một tư tưởng giáo dục lớn của thời đại. Điều này đã bắt nguồn sâu xa từ truyền thống giáo dục Việt Nam và nhân loại.

            Trong hệ thống tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì xã hội hóa công tác giáo dục là một trong những tư tưởng giáo dục cốt lõi của Người.

            Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì giáo dục trẻ em là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo và Nhà nước tổ chức. Trẻ nhận sự chăm sóc giáo dục của toàn xã hội song phải biến thành chất lượng giáo dục ở trẻ để lúc nhỏ thì thành con ngoan, trò giỏi rồi lớn lên thành công dân tốt của quốc gia. Đây chính là nội hàm của tư tưởng xã hội hóa sự nghiệp giáo dục như đã phân tích ở trên. Thật vậy, điểm qua lịch sử hình thành tư tưởng này của Chủ tịch Hồ Chí Minh ta thấy:

            1. Từ những tác phẩm lý luận đầu tay của Người, điển hình là tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp xuất bản ở Paris năm 1925, Người đã vạch trần tội ác của chủ nghĩa thực dân trong việc bóc lột trẻ em, tước bỏ mọi quyền của trẻ em mà thay vào đó là dùng chính sách ngu dân để bóc lột và cai trị người bản xứ. Người viết “...lúc ấy cứ 1000 làng thì có đến 1500 đại lý bán rượu và thuốc phiện. Nhưng cũng trong số 1000 làng đó lại chỉ có vẻn vẹn 10 trường học”.

            2. Theo cương lĩnh Đảng và chính sách của Mặt trận Việt Minh do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi thảo thì giáo dục trẻ em là trách nhiệm của toàn xã hội. “...Trẻ em bố mẹ khỏi lo / Dạy nuôi, chính phủ giúp cho đủ đầy”.

            3. Khi nước ta giành được độc lập, trong thư gửi học sinh nhân ngày khai giảng năm học đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (tháng 9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt hy vọng to lớn vào trẻ em: “... Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp được hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn công lao học tập của các em”.

            Người khẳng định rằng, giáo dục thế hệ trẻ là trách nhiệm của toàn dân: “...Thiếu niên, nhi đồng là người chủ tương lai của nước nhà, vì vậy chăm sóc và giáo dục tốt các cháu là nhiệm vụ của toàn đảng, toàn dân”.

            4. Bác Hồ luôn căn dặn thiếu niên, nhi đồng rằng trẻ em phải làm mọi việc vừa sức mình đề có ích cho bản thân và xã hội. Trong Thư trung thu (1952) gửi thiếu niên, nhi đồng toàn quốc, Người viết: “...Mong các cháu cố gắng / Thi đua học và hành / Tuổi nhỏ làm việc nhỏ / Tuỳ theo sức của mình / Để tham gia kháng chiến / Để gìn giữ hoà bình / Các cháu hãy xứng đáng / Cháu Bác Hồ Chí Minh”.

            5. Trong Di chúc để lại trước lúc đi xa, Người căn dặn: “...Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và cần thiết”.

            Tư tưởng xã hội hóa công tác GDMN của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước ta hiện nay, ngày càng cần hiểu đúng hơn nội hàm của khái niệm và đưa nó vào cuộc sống.

            Thực tiễn thành công của các điển hình tiên tiến giáo dục mầm non về công tác xã hội hóa giáo dục mầm non đã chứng tỏ rằng, để xã hội hóa công tác GDMN phải quán triệt đầy đủ 2 mặt của một vấn đề, thiên lệch về một mặt nào đều là xa lạ với khái niệm này, ở đây hay đồng nhất xã hội hóa GDMN với việc chỉ là huy động mọi nguồn lực của địa phương để làm công tác GDMN. Nhiều trường mầm non và nhiều cô giáo đã biết lấy chất lượng và hiệu quả chăm sóc - giáo dục trẻ thơ của nhà trường để làm căn cứ thực tiễn mà thuyết phục và huy động lãnh đạo địa phương, các ban ngành và phụ huynh làm công tác phát triển sự nghiệp GDMN ở địa phương nhân họp mặt truyền thống vào những ngày lễ hội ở trường mầm non. Cách làm này thật “khôn ngoan” vì trẻ thơ là con em nhân dân chứ đâu phải là trẻ riêng của cô giáo, của trường mầm non. Muốn có được chất lượng chăm sóc - giáo dục như đông đảo mọi người dự lễ hội được chứng kiến thì ngoài nhân tố trường mầm non ra còn nhiều yếu tố khác như sự lãnh đạo trực tiếp, có hiệu quả của Đảng và chính quyền xã (phường); là sự đầu tư cơ sở vật chất cần thiết của địa phương; là sự đóng góp của toàn dân vào việc chăm sóc, giáo dục trẻ.v.v...

            Thực tiễn GDMN và những công trình NCKH trong những năm gần đây đã làm sáng tỏ những vấn đề cốt lõi nhất về xã hội hóa công tác GDMN như đã trình bày trên. Để xã hội hóa công tác GDMN tiến triển tốt thì các cơ quan và mọi người phải:

            1. Cần nhận thức đầy đủ và đúng đắn về khái niệm Xã hội hóa công tác giáo dục mầm non.

            2. Đây không chỉ là một tư tưởng giáo dục, một xu thế giáo dục của thời đại mà còn là phương thức để phát triển giáo dục ở mọi nền kinh tế - xã hội khác nhau.

            3. Xã hội hóa công tác GDMN phải được đặt ra triệt để nhất so với các bậc học khác (phổ thông, đại học và giáo dục người lớn).